ගල්සියඹලා මල්ල සහ මාළු කූරියෝ

නැඟෙනහිර අහස ඉදුණු දංගෙඩියක පැහැය සොරා ගෙන ඇත. අතරින් පතර සිහින් විදුලි රේඛා ඇඳී මැකී යයි. විසල් තැනිතලාවේ වියළි තණපත් සුන්බුන් අතරින් ළා තණපත් මතුවෙමින් පවතී. තන්හි තන්හි සුන්දර පතොක් මල් සිනාසේ. අපි වාකරේ පසු කරමින් සේරුනුවරට ළඟා වෙමින් සිටියෙමු.

නිවුණු ජාතියක්

අද දවස ටිකක් කලබලයි. දන්නා කියන හැමෝම වාගේ අඹ ගහ යටට ඇවිත් හිටියා. විශ්වවිද්‍යාල ආචාර්යවරුන්ගේ වැඩවර්ජනය ඉවරවීම ගොඩාක් අයගේ ගෙවල්වල ප්‍රශ්නයක් වෙලා තිබුණා. මහ උන් ඒ ගැන කතා කරද්දී පොඩි උන් කොන්වෙන එක නවත්වන්න විදිහක් තිබුණේම නෑ. අනෙක් අතට එක එක්කෙනා කීවෙ එක එක කතා.

දොළොස් මහේ පහන දැල්වෙයි

දොළොස් මහේ පහනෙ කවි අච්චු ගහන්න භාර දුන්න අයි. පී. බී. කියන ප්‍රෙස් එක තියෙන්නෙ කොළඹ 10 මරදානෙ. කොටුවෙ ඉඳල ටෙක්නිකල් හන්දිය පහුකරගෙන බොරැල්ල පැත්තට යනකොට, එදා එල්ෆින්ස්ටන් ෆිල්ම් හෝල් (අද රඟහල) එකට ඉස්සරවෙලා වම් අත පැත්තට හැරෙන්න තියෙන්නෙ ඩේවිඩ් මාවත. ඒක කෙළවර වෙන්නෙ නොම්මර 32 අයි. පී. බී. ප්‍රෙස් එකෙන්. 

අලස පුටුවේ නාට්‍යකාරයෝ

70 දශකයේ අග භාගයේ පමණ මරදානේ ඩේවිඩ් මාවත පටන් ගන්නා තැන පිහිටි ග්ලෝබ් මුද්‍රණාලය අප නිතර ආගිය තැනක් විය. එහි අධිපතිනිය මල්ලිකා තිලකරත්න නම් වූ ඉහළ පෙළැන්තියේ කාන්තාවක වූවා ය. ඇය නැති තැන වැඩ බැලුවේ ඈ පුතු කෝසල නම් වූ කඩවසම්, ප්‍රියමනාප තරුණයා ය.

මාලා මළා

“විජේ,” යි කියමින් සිසිර මා ළඟට පැමිණියේ ය. මම හිස ඔසවා බැලුවෙමි.

“මං මේ එන්නේ ඉස්පිරිතාලෙ ඉඳල, අල්ලපු ගෙදර සුනීතා මැරිලා... පාරේ යන වාහනේක හැපිලා”

බිංදුව ඉන්දියානුවන්ට

මා මිත්‍ර මහාචාර්ය විමල් දිසානායක මහතා බොහෝ ඇසූ පිරූ තැන් ඇති අයෙකි. ලෝකයේ අනේකවිධ වියතුන් හා ප්‍රාඥයන්ද ඇසුරු කිරීමේ දුලබ භාග්‍යය ඔහු ලබා ඇත. සාහිත්‍යධරයන් ඇතුළු ලොව පිළිගත් නානා තරාතිරමේ පුද්ගලයන් ඔහුට ඇසුරු කිරීමට ලැබුණේ හවාහි ඊස්ට්වෙස්ට් ආයතනයේ අධ්‍යක්‍ෂවරයා වීමත් සමගය.

මරුට වසඟ වී

ගෙවුණු සත්වන ඉරුදින අපේ රටේ බොහෝ දෙනෙකුට අසිරිමත් දිනයක් විය. බාල, තරුණ, මහලු බොහෝ දෙන බලා සිටියේ රාත්‍රිය උදාවන තුරුය. කුසලානය අප සතු යයි සිතමින් බොහෝ ලාංකිකයෝ සිය නිවෙස්වල රූපවාහිනී යන්ත්‍ර වටා පෙළගැසුණහ.

ලාම්පු තෙල්වලින් වාහන දුවවපු කාලේ

යුද ගැටුම් පැවති අවුරුදු තිහක පමණ කාලයක් පුරා උතුරු නැඟෙනහිර පළාත්වල ජන ජීවිතය ගෙවුණ ආකාරය ගැන වැඩියෙන් ලියන්නය කියලා “බද්දර මල්ල” කියවන පාඨකයන් කීප දෙනෙක්ම විද්‍යුත් තැපෑලෙන් ඉල්ලා තිබුණා.

හීන හොරකම් කරන නගරය

පුංචි පන්තිවල ඉඳන් වසරින් වසර ඉහළ යන ජීවිතයට අධ්‍යාපනයෙන් වැඩි වටිනාකමක් ලැබෙන්නේ සරසවි හීනය ජය ගත්තහම කියන එක තමයි පාසල් කාලේ අපි හැමෝගෙම හිතුවිල්ල වුණේ. හැම දරු දැරියෙක් ම උසස් පෙළ කඩ ඉමෙන් පාසල් ජීවිතයට ආයුබෝවන් කියන්නේ සරසවි හීනයේ සතුට ඇස් අග රඳවාගන්න ආසාවෙන්. 

කඟවේනුන් සමඟ විසූ බලංගොඩ මානවයා

ආචාර්ය පවුලස් එඩ්වඩ් පීරිස් දැරණියගල මෙරට හිටපු විශිෂ්ට ගණයේ බුද්ධිමතෙක්. ඔහු අන්තර්ජාතිකව පවා කීර්තිධර වූ පුරා විද්‍යාඥයෙක්. D.E.P Deraniyagala Commemortion Volume (1980) නම් වූ කෘතිය ආචාර්ය දැරණියගලගේ ශාස්ත්‍රීය සම්ප්‍රදාය ගැඹුරින් විමසා බැලෙන අගනා ග්‍රන්ථයක් ලෙස හඳුන්වා දෙන්ට පුළුවන්. 

හොඳ පවුල්වල ගෑනු ළමයි ක්‍රීඩා

අපේ පන්ති කාමරයෙ පාර දිහාට ඇරුණු ජනේල තිබුණා. පන්තියට යාබදව විලෝ ගස් පේළියක් හිටගෙන හිටියා. හරි කෙළින් . ඒ විලෝගස් සුළඟට හෙලෙවුණෙත් අකමැත්තෙන් වගේ. ඉස්කෝලෙ තිබුණෙත් සුළඟකටවත් හෙලෙවෙන්නෙ නැති නීති. බස් එකේ ඉස්කෝලෙ එන ගෑනු ළමයෙක් හැමදාම පන්තියේ බුදුපහන දැල්වුවා. 

වචනය ගැන වචනයක්

වචන කියන්නෙ, බොහෝ දේ කියන, ඒවගේ ම බොහෝ දේ නොකියන අකුරු. සමහර වෙලාවට මේ අකුරු හුඟක් දුර්වලයි. තවත් සමහර වෙලාවට ඒව හරි ශක්තිමත්, කොන්ක්‍රීට්වලටත් වැඩි ය. අනිත් එක ඒව එළියට දැම්මට පස්සෙ ආයේ ඇදල ගන්නත් බෑ. 

බල්ලොත් ‍ගෝල්පේස් ඇවිත්

ටොම්සන් කොළඹ යාළුවන්ගේ රංචුවට එකතු වී සිටියේ ආරක්ෂාවට ය. රංචුවක් හැටියට හිටියේ නැතිනම් කන්ඩ දෙයක් හොයා ගන්ඩත් බැරි ය. ඒත් කොළඹ යාළුවන්ගේ රංචුවට ටොම්සන් ඒ තරම් කැමැත්තක් දැක්වූයේ නැත.

හැම මලකට ම මුනි සිරිපා සිඹිනු බැරි

විහාරගෙයි යතුර දුටු විට කෙනෙකුගේ හිතට එකවර නැගෙන්නේ විස්මයකි. එයට හේතුව යතුරෙහි විශාලත්වයයි. අඩි එකහමාරක් විතර දිග ය. කිලෝ දෙක තුනක් විතර බර ය. සම්පූර්ණ පිත්තලෙන් පමණක් හදා ඇති යතුර යතුරු කවුළුවට බහාලන කොටස පමණක් නිමකොට ඇත්තේ යකඩෙනි.

තේ බොන මාමලා සහ වතුර අදින නැන්දලා

වියරු වෙස් ගත් හිරු මහ පොළොව ද ගහ කොළ ද අතොරක් නැතිව දවයි. පුවක් ගස් වියළී මැරී යන්නේ වතුර නොමැතිව වැඩි කලක් අල්ලාගෙන ඉන්නට බැරි බව කියා පාමිනි. අඹ, කොහොඹ තවමත් කොළ පැහැයෙන් බබළන්නේ සැඩ හිරුට අභියෝග කරමින් වගේ ය.

පැවිද්දාගේ නිවන සහ ගිහියාගේ නිවන

විලිකුන් සුරත් පල වන් රතුපාට ඉරපාන නාගස්මණ්ඩිය මුදුනින් බස්නාහිර අහස දිහාවට සෙමින් සෙමින් ඇවිදගෙන යයි. වනපොත් කරමින් සිටි සාමණේර බණ දහම් පොතේ දකුණු පිටුවේ අග සිහින් කොටසක් නමා පොත ද වසා පොඩි හාමුදුරුවෝ ‘දැන් වේලාව හරියයි සිතින් තමාට ම කියා ගනිමින් හුනස්නෙන් නැගිට සිය කුටියේ දොර ද වසා දැමූහ.

මනෝත් මමත් සේකර හමුවීමු

දොළොස් මහේ පහන කවි පිටපත් කවි පොතක් විදියට මුද්‍රණය වෙලා එළිදකින සිහිනයෙ මනෝත් මමත්. සුනිල් ඒ සිහිනයෙ පැත්තක හිටියෙ, මොකද එයාගෙ විභාගෙ පාඩම් කටයුතුවලට මුල් තැන දෙන්න වෙච්ච නිසා. පිටපත මුද්‍රණාලයකට භාර දුන් පමණින් පොත බිහිවෙන්නෙ නැති බව මටත් මනෝටත් නිතර මතක් වුණා.

හිඟන රස්සාව

මිනිස්සු රස්සාවක් කිරීමේ ප්‍රධානම පරමාර්ථය වෙන්නෙ මුදල් ඉපයීම. ආත්ම තෘප්තිය පදනම් කරගෙන රස්සාව කරන අය හිටියත් ඒ ප්‍රතිශතය සාපේක්ෂව අවමයි. ලෝකෙ වගේම ශ්‍රී ලංකාවෙත් විවිධාකාරවූ රස්සාවල් තියෙනවා. ශ්‍රී ලංකාවේ තවමත් රස්සාවේ තත්ත්වය සැලකෙනවා. රැකියාවේ තත්ත්වය සමාජ තත්වයට සෘජුවම බලපානවා. 

සුදාරාජ්ලා සුදුයි

පිටුවහලුන්ගේ එහෙමත් නැත්නම් අවතැන් වූවන්ගේ සාහිත්‍යයක් ගැන ටික කාලෙක ඉඳලා කතාබහ කරනවා අපිට ඇහෙනවා. අසූතුනේ ජූලි කලබලවලින් පස්සෙ දේශපාලන රැකවරණය පතා බටහිර රටවල්වලට පැනගත් මැද පංතියේ දෙමළ ජනයාගෙන් තමයි මේ පිටුවහල් සාහිත්‍යය ගොඩනැඟිලා තියෙන්නේ.

ලාබ තීරුවේ බෝඩිම් කාමර

“අපේ ගෙදර ළමයි දෙන්නෙක් බෝඩ් වෙලා ඉන්නවා. ‘දිසාලා’ දුව ඉගෙන ගන්නෙ අටේ පන්තියේ. එයා හරි හුරතල්. එයාට දැනෙන්නේ අපේ ගෙදර එයාගේ ම ගෙදර වගේලු. මම මොන්ටිසෝරි යන මගෙ චූටි දුවට බත් කවන කොට, දිසාලා දුවටත් මගෙන් කටක් දෙකක්වත් කවා ගන්න ඕනෑ.”

මොකුත්ම සිද්ධවෙලා නෑ..

අඹ ගහට ටිකක් ඈතින් පුංචි ගල් කුළක් තිබුණා. සමහර වෙලාවට අඹ ගහ යටට පුංචලා, පැංචිලා එකතු වෙනකල් කලින්ම ආව එකෙකු දෙන්නකු වෙත්නම් ගල් කුළ උඩට නඟින පුරුද්දක් තිබුණා. අඹ ගහ උඩට වගේම මේ ගල් කුළටත් පාර දිගේ මේ පැත්තට එන කවුරු වුණත් ටිකක් කල් වේලා ඇතිව අඳුනාගන්න පුළුවන්.

මිතුරු මල් සුවඳ

සරසවිය ඉදිරියෙන් එක වර්ගයේ රථ වාහන ඇදී යන්නේ හරියට පෙරහරක් වගෙයි. මායිමේ හිටවලා තියෙන ගස්වල පිපුණු මල් පාවෙලා ඒ වාහනත් එක්ක ගමනේ යනවා. සමහරක් මල් හිතක්, පපුවක් නැති වාහනවලට යටවෙලා මිය ඇදෙනවා.

යතුරු පුවරුවෙන් එහා ජීවිතය

‘ඔටෝබයෝග්‍රැෆි ඔෆ් දේශමාන්‍ය - පණ්ඩිත් ඩොක්ටර් නන්දදේව විජේසේකර’. ඒ මහාචාර්ය නන්දදේව විජේසේකරගේ ජීවිත කතාපොත. මේ පොත මට කියවන්න ලැබුණේ අප ආයතනයේ (ලේක්හවුස්) පුස්තකාලයෙන්. 

මා මගේ නොවේ

ඒ පන්ති කාමරය එක ම අළු ගොඩක් බවට පත් ව තිබිණ. අම්මලා හිසේ අත් බැඳගෙන කෑ ගැසූහ; හැඬූහ.

“මේ මගේ පුතා ගේ අළු” යි කීමට කිසිවකුට නොහැකි විය. ළමයින් සියලු දෙනා ගේ ම අළු එක සමාන විය. පන්තියේ මේස පුටු ද අළු වී ගොස් ය. ඒ අළුත් දරුවන්ගේ අළුත් එකක් ම ය.

බලු සැලියුට්

ක්ලාක් මහත්තයාගේ ගෙදරට වෙලා ගමේ හිටපු කාලේ කොච්චර හොඳදැයි ටොමිසන්ට හිතුණේ හරියට ඉන්ඩ තැනක් තවමත් හොයා ගන්ඩ බැරි වෙච්චි හින්දා ය. ගමේ දී නම් කොහේ හිටියත් කරදරයක් නැත. මේ අරයාගේ බල්ලා, මෙයාගේ බල්ලා කියා කතන්දරයක් ද නැත. ඒත් දැන් නගරේ එහෙම නැත. 

සිනාසෙන ඇස්

පාසල් පිට්ටනිය මැද මිරිඟුව නළියනු පෙනේ. විසල් පළු ගසක් යට අල්ලාප සල්ලාපයෙහි යෙදෙන පාසල් දරුවන් පිරිසකගේ දසුන නෙතට රසඳුනකි. විදුහල් බිම උත්සව සිරියෙන් ගුම් ගැනී තිබීම දරුවන්ගේ ප්‍රීති ප්‍රමෝදයට හේතු වී ඇත. සිනාසෙන ඇස් ඇති කුඩා දැරියකගේ රූපකාය දාහයෙන් දැවුණු අප සිත්හි පහන් හැඟුම් ඇති කිරීමට සමත් විය.

මයින්ඩ් යුවර් ලැන්ග්වේජ් !

මෑතකදී මගේ විදත් තැපෑලට එවා තිබු ඉංග්‍රීසි “යාන් හෑල්ලක්” සැර බාලකොට සිංහලෙන් කියනවා නම් මෙසේ ය.

එංගලන්ත – පකිස්තානු ක්‍රිකට් තරගයක් අවසානයේ ටෝනි ග්‍රේග් පකිස්තානු ක්‍රීඩකයෙකු සමඟ කෙටි පිළිසඳරක යෙදෙමින් ඉංග්‍රීසියෙන් මෙසේ පවසයි.

කාට එරෙහිව යුක්තිය අයදිම් ද?

නඩු විභාග පුදුම සහගතය. නීතීවේදීන් තමන්ගේ තර්කය දක්ෂ ලෙස ඔප්පු කරවා තමන්ගේ සේවාලාභියාට යුක්තිය ඉෂ්ඨ කර දීම සමහර විටක ආශ්චර්යකි. අප කුඩා කාලයේ දී අසා ඇත්තේ සතාසිවම් නඩුව, කුලරත්න නඩුව ආදී අපරාධ නඩු ගැනයි. පසු කලෙක ඕ.ජේ සිම්ප්සන් නඩුව ලොව කැළඹු ආකාරය මා මතකයේ තවම ඉතිරිව ඇත. 

පරණ සපත්තු

අලුත් දවසක් සපැමිණි වග දැනුම් දෙමින් තොර තෝංචියක් නැතිව නද දෙන කුරුල්ලන් මෙන්ම මගේ දරුවන් ද හඬ නඟන්නේ මෙය සතියේ දවසක් බව පසක් කරවමිනි.

“අම්මා මගේ මේස් දෙක කෝ ....?”

නාහෙට නාහන ගොන්නු

හරක්, මීහරක් මෙන් ම හරක් ගණයට වැටෙන අනේකවිධ ගොන්නු ද සත්ත්ව ලෝකයේ දී අපට හමුවෙයි. කොයි හරකත් අපේ ජනජීවිතය මෙන් ම ජනවහර ද පෝෂණය කර ඇත. ගම්දොර හීලෑ එළහරකා මෙන්ම මහ කැලේ දී හමුවන කුළු හරකා ද මහත් ආශ්වාදයක් ගෙන දෙන සත්වයෝ ය. කුළු නොහෙත් කුලෑටි හරකා නොදැමුණු හීලෑ නැති එකෙකි.

බඳිමු නොබි‍ඳෙන ලෙසට පාලම

‘එකම රටක් - එකම හඬක්’ මේක අපිට මේ දවස්වල නිතර ඇහෙන ප්‍රචාරක දැන්වීමක්. සන්නිවේදන කටයුතු පිළිබඳ වෙළෙඳ දැන්වීමක් වුණත් මෙහි වචනාර්ථය ඉක්මවා ගිය පණිවුඩයක් ගැබ්වෙලා තිබෙනවා. ඒක තමා ජාතියක් එකමුතු කිරීමේ දී විවිධ ජන කොටස් අතර අන්‍යෝන්‍ය අවබෝධය හා මිත්‍රත්වය ගොඩනැගීමේ අවශ්‍යතාව.

යමුනා තලාවේ හුදකලා මතකය

යමුනා නදිය මදලස ගමනින් ගලා බසී. සැදෑ හිරු රැස් වතල ගඟ බඩ පුලින තලය මනරම් දසුනක් මවා පායි.

හිමව් කුළු පිස එන සිහිලල සුළඟ ගත සරතැස නිවා හමා යයි. එගොඩ ගංගා තීරය ගොපල්ලන්ගේ වාස භූමියක් බව හැඟී යන්නේ ගව රැල දක්කාගෙන ගම ගෙදර බලා යන ගෝපී ලඳගනක නිසා ය.

මහත් තුරු

හීන් සීරුවේ ඇද වැටෙන්න ගත්ත වැස්ස එකපාරට ම මහ වැස්සක් වෙලා දෙගොඩ තලා යන්න අරන්. සරසවි බිම පුරා එහෙ මෙහෙ ඇවිද ගිය කුරුල්ලන් තැන් තැන්වල රොක් වෙලා. පාට පාට කුඩ යටට වෙලා කඩිමුඩියේ යන එන අයත් වැස්සෙන් බේරෙන්න හිතං හීතල බෙදා ගනිමින් මුවාවෙන්න තැනක් හෙව්වා. බලූ පැටව් සීතලට ගුලිවෙලා. 

කවි පොතේ නොලියවුණු කවිය

“අපි කවි පොතක් කරමුද?” ඒ ප්‍රශ්නෙ මනෝගෙන්. ජයලත් මනෝරත්නගෙ කවි මම කියවල තිබුණෙ නැහැ. හැබැයි කෙටි කතා නම් කීපයක් ම කියවලා තිබුණා පත්තරවලින්. මනෝ පේරාදෙණියේ ඉන්න දවස්වල වැහි එනතුරු කියල කෙටිකතා පොතකුත් පළකරල තිබුණලු. මගේ කවි නම් පත්තරවල විතරයි. වැඩිපුරම වනිතා විත්තියෙ. ශ්‍රී සඟරාවෙ. ඉඳහිට නවයුගයෙ, සිළුමිණේ.

අයියෝ සල්ලි..

සුදු පුංචට බඩේ රුදාවක් හැදිලා. පුංචගෙ අම්මා දෙහි ගෙඩියක් මිරිකලා දුන්නා. කෝපි කොප්පයක් ළඟට දුන්නා. හාල් කැඳ ටිකක් හදලා දුන්නා. කඩෙන් ගෙනාපු බේත් සරක්කු පැකට් එකක් සීනියි මී පැණියි ටිකකුත් කලවං කරලා රස්නෙට බොන්න දුන්නා. 

මල මළ කල

දෑත පපුවට ළං කොට හිස ඔසවා බලමි. මෙත් කරුණා උතුරන බුදු හිමියන්ගේ මුහුණ මට පෙනේ. මම දෑත නළලට ගෙන යමි. සාදු සාදුයි සිතින් කියමින් දෑස පියා ගතිමි. යළි දෑස් හැර මල් අසුන දෙස බලමි.

පොඩිනම, කරේ සිවුරකුත් තියෙනවා නේද?

අපේ නායක හාමුදුරුවන්ගේ ඥානකාය හරිම ඉහළයි. උන්වහන්සේගේ මතක ශක්තියත් ඒ වගේමයි. සිදත් සඟරාවත්, බාලාවතාරයත්, සාරස්වතයත් පමණක් නොවෙයි පාලි, සංස්කෘත, සිංහල ඕනෑම පොතක් පිළිබඳ ඇත්තේ ඒවා වන පොත් කළ මතකයක්. පොඩි හාමුදුරුවන් පොත බලාගෙන වරද්දන සංස්කෘත පාඨ නායක හාමුදුරුවන් නිවැරදි කරන්නේ කටපාඩමින්.

රතු ඉන්දියානුවන්ගේ රතු කතන්දර

මේ අදහස මගේ ඔළුවට ආවේ කුඩා පාරක විශාල වාහන තදබදයකට අහුවෙලා මඟ නතර වෙලා ඉන්න වෙලාවක. මේ දවස්වල උතුරු අමෙරිකාවට සරත් සෘතුව පටන් ගත්ත විතරයි. යන්තමට සීතල මුසුවෙලා එන්න පටන් අරන්. ගස්වල කොළ තැනින් තැන ඉදුණට තාම චිත්‍රයක් වගේ වර්ණ ගැන්වෙන්න පටන් අරන් නැහැ.

බල්ලො නොකන හෝටල් කෑම

ටොම්සන්ට දැන් හොල්මන් ය. ඊ ළඟට වෙන්ඩ යන්නේ මොනවාද කියා තේරුම් බේරුම් කර ගන්නටත් ඌට බැරි ය. ආපහු ගමට යන්ඩ පාර මතකත් නැත. ඒ වුණත් නන්නාඳුනන සිදාදියක හිතුමතේ ඇවිදින්නටත් බය ය. මොන මොන විදිහේ ජාතික ක්‍රීඩාවන්ට මුණ දෙන්ඩ වෙයි ද කියලා දන්නේ කවු ද?

සුරංගනා පොත් විතරක් කියවමු

“කියවීමේ ව්‍යාපෘතිය දිගට ම කරන එකේ තේරුමක් නෑ සර්. අපේ අම්මා මට පොත් කියවන්න දෙන්නේ නෑ.”

මා හමුවන්නට පැමිණ සිටි නවවන ශ්‍රේණියේ දැරියක් සිය පැමිණිල්ල ඉදිරිපත් කළා ය.

පරිණාමවාදී ප්‍රලාපය...?

මාර්ටින් වික්‍රමසිංහයන් ගේ ’සත්ව සන්තතිය’ පොත හැඳින්වෙන්නේ චාල්ස් ඩාවින් හා ඔහුගේ පරිණාමවාදය අළලා සිංහලෙන් ලියැවුණු මුල්ම ග්‍රන්ථය විදියට. එය පළවුනේ 1934 දී.

වික්‍රමසිංහයන් ‘දිනමිණ’ පත්‍රයේ වැඩකරන අවධියේ ‘හේතුවාදී’ යන ආරූඪ නමින් පරිණාමවාදය ගැන ලිපි රැසක් ලිව්වා. 

අකුරු මිතුරු

මිත්‍රයෝ ඉන්නවා එක එක ජාතියේ. ගැහැනු මිත්‍රයෝ...පිරිමි මිත්‍රයෝ...අතිජාත වගේ ම අජාසත්ත කුලයේ අයත්. වෙනස් වෙන එක මිනිස් ගතිය නිසා යාළුවෝ වුණත් වෙනස් නොවී ඉදීවි කියලා බලාපො­‍ෙරාත්තු වෙන්න අමාරුයි. සමහර අය යාළු වෙන්නේ මුදල් බලාපොරොත්තුවෙන්. 

තෝරන්නන්ගේ තේරිල්ල

ලොකු පුංචා ටිකක් දුර ගමනක් ගිහින්. එද්දි ඉතිං ටිකක් විතර පරක්කු වෙන නිසා වෙනදාවගේ නැතිව අඹ ගහ යට හමුව කල්දාන්න තීරණය කරලා.

“එහෙම කොහොමද..එයා තනි තීරණ ගන්නේ.. අද ලොකු පුංචා නැතිවුණාට අනිත් හැමෝම ඇවිත් ඉන්නවා”

සරසවි කවිය

පොත්පත් ගැන කතා කරන සාහිත්‍ය මාසයත් අවසන් වුණා. පොතපත එක්ක නිතරම ගැවසෙන සරසවි සගයන්ට නම් සාහිත්‍ය මාසය අරුමයක් වුණේ නෑ. ඒත් බොහෝ දෙනකුගේ නිගමනයට අනුව සරසවි ශිෂ්‍යයන් අයත් වුණේ නම් පොතපත කියවන්නේ නැති කිසිම සාහිත්‍ය රසයක් නැති කොටසකට. ඒ හින්දා ම හැමෝම විවේචනය කළෙත් හැමෝගෙම කතාබහට ලක් වුණෙත් සරසවි ශිෂ්‍යයන්ව. ඒ විදියට සරසවි ශිෂ්‍යයන්ට ඇඟිල්ල දිගු කරන කාටවත් ම ඔවුන්ගේ නිර්මාණාත්මක හැකියාව, පොතපත ලිවීමේ බුහුටිකම කවදාවත් ම පෙනුණේ නෑ කියලයි සුනාරිට හිතෙන්නේ. සාහිත්‍යය ගැන, පොතපත පරිශීලනය කරන සිසුන් ගැන හොයා බලන කිසිම කෙනෙක් සරසවි සිසුන් තම තමන්ගේ හැකියාව පෙන්වන්න ශිෂ්‍ය අවදියේ ම පොත්පත් ලියන බව දැනගෙන ඉන්න නැතුව ඇති කියලත් ඒ එක්කම සුනාරිට හිතුණා.

පුවත්පතේ

පැත්තක් ගියත් ඇත්ත කිව්වාට ලකුණු ලැබුණේ ඉස්සර කාලයේ ය. දැන් නම් වැඩිපුර කෙරෙන්නේ ඇත්ත හංඟාගෙන පැත්ත රැක ගැනීම ය. ඇත්ත පැත්තක තියා තමන්ගේ පාඩුවේ පැත්තකට වී බකංනිලාගෙන ඉඳීම, ඇඟට ගුණදායක යැයි සමහරු සිතති. තවත් සමහරු තමන්ගේ පැත්තේ ඇති තතු වෙනත් පැත්තකට විකුණා මඩිය තර කර ගනිති. පැත්තක් නොව බෙල්ලම ගියත් කමක් නැතැයි සිතමින් ඇත්ත පැත්තට වැඩ කළ උදවිය ද මේ රටේ නොසිටියා නොවේ. දැන් නම් අඩු ය. ඒ කාලයේ ශ්‍රී ලංකාවේ කොමියුනිස්ට් පක්‍ෂයෙන් අනුග්‍රහය ලැබූ දිනපතා පත්තරය “ඇත්ත” නම් වූයේ ය. එහෙත්, යූ. ඇන්. පී. කාරයෝ නම් “ඇත්ත” ට ද “පච පත්තරේ” යැයි කියූවෝ ය.

කන්තෝරුවේ මස් කටුව

“ෂක්කෝ.....මේක නියම්ම බල්ලු හිනාවක් නේ...” කියලා කිව්වේ තැබෑරුමෙන් එලියට විසි වෙච්චි දෙන්නාගෙන් එක් කෙනෙක්. ටොමිසන් ගැස්සුණා.

“ඇත්තටම මේ ක්ලාක් මහත්තයා ද? නෑ...නෑ....වෙන්න බෑ..එහෙනං මාව අඳුර ගන්නවා නේ....”

ගාර්ෂියා ලෝකාගේ ඥාතිවරියක හමුවීමි

ස්පාඤ්ඤය මා දුටුවේ කලාගාර හා කලාකරුවන්ගෙන් සපිරුණු මනෝරම්‍ය දේශයක් හැටියට ය. ඇසි දිසි මානයේ මතු වූ සුවිසල් දේවස්ථාන ගොඩනැඟිලි ගොතික් ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පයේ ආභාසය පෙන්නුම් කරන්නක් විය. “ගොතික් ආර්ක්” නම් ආරුක්කුව මෙම ගෘහ නිර්මාණ කලාවේ වෙසෙසි ලක්‍ෂණයකි. අතීත විභූතිය කියාපාන පුරදොර මෙම ගොඩනැගිලි මෙන් ම සෙවිලි ගම් දොරකින් ගලා ගිය ගඟ දියවර හා මිටියාවත ද ගුත්තිලයෙහි එන මිහිරිත ම කවක් සේ මසිත් හි ඇඳී ඇත.

පවසට පැන් පොදක්

“පොල්ගස්වල කරටි කඩා වැටිලා. කවදා හරි වැස්සත් අවුරුදු විස්සක් විතර යනතරු ගොඩ ඒමක් නැහැ” නිකවැරටිය ප්‍රදේශයේ ජීවත් වන මගේ මිතුරෙක් දුරකථනයෙන් එසේ පැවසී ය. ඒ ඇමතුම ලැබෙන විට අගනුවර මා ජීවත් වන කිරිගම්පමුණුව ගම්මානයට සිහින් පොද වැස්සක් වැටෙමින් තිබිණ. එම වැස්සේ සිරි සිරිය යටපත් කරන හඬක් දුරකථනය ඔස්සේ මගේ සවනට විත් හදවත රිදෙව්වේ ය. “හෝස් - හෝස්” සරින් නැඟුණු එම හඬ මිතුරාගේ කතාවට ද බාධා කළේ ය. දැඩි නියං සමයෙහි වියළි තැනිතලාව මතින් හමා යන එම සුළං දහරේ නාදය මට හොඳින් පුරුදු ය.

සෙව්වන්දිය

එරික් ඉලයප්ආරච්චි හුදෙක් කවියෙක්, කෙටිකතාකරුවෙක්, ඔපෙරා රචකයෙක් විතරක් නෙමෙයි, අපේ රටේ සිටින විශේෂ ගණයේ චිත්‍ර කලා විචාරකයෙක්. ඔහු විසින් චිත්‍ර කලාව අළලා පොත් කීපයක් ම ලියනු ලැබ තියෙනවා. ඒ ‘චිත්‍ර කලාව සහ විචාරය’, ‘චිත්‍රකලා සෙව්වන්දිය’, “චිත්‍රකලා සියපත’ යනාදී වශයෙන්.

දෙව්ලොව සරසන මනුලොව කුසුම්

පහුගිය පළාත් සභා ඡන්දෙ කාලෙ මැතිවරණ වේදිකාවල ජාතිවාදයයි’ ආගම්වාදයයි අවුස්සලා ජනතාවගේ හැඟීම් ගසාකන්න ඇතැම් දේශපාලනඥයන් වලි කාපු හැටි දැක්කහම මීට අවුරුදු කිහිපයකට කලින් නැෙඟනහිරදී මුණගැසුණ සැබෑ මානව ප්‍රේමියෙක් මගේ මතකයට නැඟුණේ නිරායාසයෙන්. වාර්ගික හා ආගමික සහජීවනය යනු කුමක්දැයි ක්‍රියාවෙන්ම පෙන්වා දුන් ඒ අව්‍යාජ මිනිසාට ශීර්ෂ ප්‍රණාමය පිණිසයි මේ සටහන.